Kiedyś nazywany Elig lub wyspa Eel, ze względu na obfitość węgorzy, Ely leży nad rzeką Ouse na wzniesieniu nad moczarami na wschodzie Anglii, 21 km na północ od Cambridge. Było miejscem kultu od czasu św. Ethelredy, saskiej królowej, która założyła tutaj religijną społeczność i zbudowała klasztor w VII w. Małe miasto jest wciąż zdominowane przez katedrę i klasztorne budynki dodatkowo posiada wiele średniowiecznych domów. Jego mieszkańcy pokazali naturę buntowników w 1066 r., kiedy Hereward the Wake po raz ostatni próbował przeciwstawić się Norman pod Ely. W XVII w. mieszał tu Cromwell.

Etheldreda (Æthelthryth, Ediltrudis, Audrey) królowa i przeorysza Ely. Była córką Anny, królowej Wschodniej Anglii, prawdopodobnie urodziła się w Exning niedaleko Newmarke, Suffolk. W bardzo młodym wieku została wydana za mąż (652 r.) za Tonberth’a. w małżeństwie pozostała dziewicą. Po śmierci męża powróciła do Ely. W 660 r. po raz kolejny wyszła za mąż za Egfrith’a, młodego króla Narthumbrii, który miał zaledwie 15 lat i był kilka lat młodszy od  Etheldredy. Ta zażądała utrzymania swojej czystości, a on przystał na jej warunki ale po 12 latach małżeństwa zapragnął skonsumowania ich małżeństwa. Etheldreda nie wyraziła zgody. Opuściła męża i przybyła do swojej ciotki Ebbe. I w tym czasie ufundowała klasztor w Ely (673 r.).

Etheldreda odrestaurowała stary kościół w Ely i obok postawiła swój klasztor. Katedra została zniszczona 200 lat później. Etheldreda zmarła w roku 680 z powodu guza szyi. Jej ciało bez cech rozkładu znaleziono 17 lat później. Jednym ze świadków odkrycia był jej doktor, który usuwał guz z jej szyi. W dniu odnalezienia zwłok miejsce po operacji było całkowicie zagojone. Prześcieradło, którym była owinięta, było tak samo świeże, jak w dniu pogrzebu. Pochowano ją ponownie w kamiennym sarkofagu.

Przez stulecia sanktuarium Etheldreda było miejscem pielgrzymek. W XI w. trwały prace renowacyjne. W 1321 r. rozpoczęła się odbudowa Lady Chapel, pod kierownictwem Alana de Walshinghana, geodety. Następnego roku wieża normańska runęła. To co zrobił Alan to triumf średniowiecznej inżynierii. Przyciął cztery rogi normańskiej wieży w ośmiu punktach i zbudował wieżę trzy razy większą niż oryginalna normańska. Klasztor był wspierany przez Henryka VIII. W 1541 r. sanktuarium zostało zniszczone (głównie statuy, rzeźby i witraże). Od tego czasu relikwie były przechowywane w Londynie w kościele pod wezwaniem św.  Etheldredy. W tym samym roku, katedra i kaplica przeszły w posiadanie Kings School.

Renowacje na wielką skalę odbywały się w XVIII w, 1839 roku kiedy architekci przywrócili katedrze dawną świetność. Ostatnie prace renowacyjne trwały od 1986 – 2000 r.

Na zewnątrz – katedrę najlepiej oglądać z północnego wschodu, oby docenić jej długość (164 m), zachodnią wieżę (66 m), wczesnoangieski portyk Galilee, zbudowany w stylu dekoracyjnym, oktagon (52 m) i drewniana latarnię na nim.

Wnętrze – odwiedzający od razu jest oczarowany bogatymi kolorami padającymi z sufitu, z witraży i z kamiennych filarów. Południowy transept (ok. 1200 r.) jest znakomitym przykładem stylu renesansowego. Nieodparty rytm długiej i smukłej normańskiej nawy z arkadami, triforium i rzędami okien prawie tej samej wysokości, przerwany jest przez ozdobne normańskie dzieło Drzwi Przeora. Wyłożony boazerią sufit został pomalowany przez miejscowych wiktoriańskich artystów (1856 – 61). Uwagę przykuwa Oktagon; jego osiem filarów podtrzymuje 200 ton szkła, ołowiu i drewna, poniżej jego wysokie okna są ozdobione aniołami. Ośmiokąt jest oddzielony przez XIX-wieczną przesłonę dzieła Georga Gilberta Scotta od pięknie wysklepionego chóru, ze wspaniałymi XIV-wiecznymi Stellami, pierwsze trzy pochodzą z tego samego okresu co oktagon i są wybudowane w style dekoracyjnym, reszta chóru pochodzi z XIII-wiecznego okresu wczesnoangielskiego. Naprzeciwko ołtarza znajduje się grób św. Etheldredy.
Sufit w obu transeptach jest ozdobiony rzeźbionymi aniołami. Jasna i przestronna Lady Chapel była największym pojedynczym sklepieniem w swoim czasie, wszystko zniszczono podczas rozwiązywania klasztorów.

Stained-Glass Museum (Muzeum Witraży) w triforium, do którego wchodzi się przez strome, wijące się schody, pokazuje witraże i proces cięcia ołowiu. Najwcześniejsze witraże pochodzą z XIII w. większość to produkcja z XIX i XX w. pochodząca z Wielkiej Brytanii i innych europejskich krajów.

Grupa średniowiecznych budynków mieszkalnych, razem ze zrujnowanymi krużgankami, jest największa Anglii.

Oliver Cromwell’s House (Dom Olivera Cromwella). Historia tego starego domu (XIII w.) i jego znanego mieszkańca jest opisana za pomocą komentarzy znajdujących się w pokojach i obrazach. Niewiele jest tutaj umeblowanych pokoi ale atmosfera tego miejsca jest znakomicie uchwycona. Można obejrzeć kolekcje kapeluszy z tamtego czasu raz zbroje i broń z okresu wojny domowej.

Godziny otwarcia:
Lato:  7.00 – 19.00
Zima: 7.30 – 18.00 (pn – sb)
7.30 – 17.00 (ndz)

Nabożeństwa:
W ciągu tygodnia: 7.40; 8.00; 12.00; 12.10; 17.30
Niedziele: 8.15; 10.30; 16.00

Ceny:
Katedra   £6.50
Katedra + Oktagon   £12.00
Katedra + zachodnia wieża   £12.00
Oktagon + zachodnia wieża   £8.00
Muzeum witraży  £4.0
Bilet z pełnym dostępem (+kawa/herbata w refektarzu) £15.20

Kontakt:
adres: Chapter House, The College, Ely Cambs CB7 4DL
web: www.elycathedral.org
tel: 01353 667735